Sumpa ng Kahapon, Hamon ng Bukas: Paghahanap ng Katinuan sa Hunghang na Kalakaran
Ang sakit at bigat ng ganitong sistema ay hindi lamang isang simpleng reaksyon sa mga balita—ito ay mismong lason na unti-unting pumapatay sa kaluluwa ng lipunan. Napakahirap ngang tumayo sa harap ng isang bata, tumingin sa kanyang mga mata, at sabihing, "Mag-aral ka, maging matapat, sumunod sa batas, at huwag mandadaya," kung sa paglingon ng batang ito sa telebisyon o sa social media, ang nakikita niya ay ang eksaktong kabaligtaran. Nasasaksihan ng kabataan ang mga magnanakaw na malayang nakangiti, ang mga abusado na patuloy na sinasamba, at ang mga mambabatas na sa halip na maging tanod ng hustisya ay nagiging mga tagapagtanggol ng kani-kanilang mga poon.
Sapagkat saan ba talaga natututo ang mga bata? Hindi sila natututo sa mga pormal na talumpati o sa mga nakasulat sa aklat na madalas ay hindi naman isinasabuhay. Natututo sila sa pamamagitan ng pagmamasid sa paligid. May mabigat na katotohanan ang kasabihang, "Sa mata ng bata, ang maling gawa ng matatanda ay nagiging tama." Kapag nakikita ng isang bata na ang mga lumalabag sa batas ang sikat, ang mga nandaraya ang yumayaman, at ang mga bastos ang pinapalakpakan, iyon ang nagiging pamantayan niya ng tagumpay. Kaya naman, kapag nakikitang napapariwara ang kabataan sa kasalukuyan, hindi sapat na sila lang ang sisihin. May malaking pananagutan ang mga naunang henerasyon. Ano nga ba ang ginawa nila? Sila ang nagparaya sa ganitong sistema; sila ang pumili ng mga tiwaling lider, pumikit sa mga pang-aabuso, at nagpasa ng isang kulturang mas nagpapahalaga sa diskarte at koneksyon kaysa sa dangal at prinsipyo.
Paano nga ba matuturuan ang susunod na henerasyon ng katinuan kung ang mismong kapaligiran ay parang isang malaking sirko na pumapalakpak sa kabastusan? Kapag ang kasinungalingan ay binihisan ng magagarang salita at ang pananakot ay binigyang-bunsod bilang "tapang," ang moral na kumpas ng mga bata ay tuluyang nalilito. Ang mensaheng nakukuha nila mula sa lipunan ay mapait: na sa mundong ito, tila hindi mahalaga kung ang isang tao ay nasa tama; ang mas matimbang ay kung may kapangyarihan at koneksyon siya. Dahil sa kultura ng impunidad, ang batas ay nagiging parang sapot ng gagamba—nahuhuli ang maliliit at mahihina, ngunit madaling sinisira at nilalagpasan ng malalaki at malalakas.
Subalit sa kabila ng maruming sistemang ito, dito lalong hindi pwedeng bumitaw ang mamamayan. Ang pagsuko at paghaya sa kawalan ng pag-asa ay nangangahulugan din ng pagsuko sa kinabukasan ng kabataan sa kamay ng mga mapagsamantala. Ang pagtuturo ng katinuan sa gitna ng isang baluktot na sistema ay itinuturing na isang radikal na hakbang. Kung hindi na maaasahan ang mga nasa itaas na maging huwaran, ang hamon ay bumabalik sa mga magulang, guro, at ordinaryong mamamayan Upang itama ang pagkukulang ng mga naunang henerasyon, kinakailangang itanim sa isipan ng mga bata ang kritikal na pag-iisip—ang matutong mag-usisa, ang huwag basta sumunod dahil lamang "sabi ng pinuno," kundi kilatisin kung ang utos ba ay makatao at makatarungan. Mahalagang makita nila sa loob ng pamilya at maliliit na komunidad na ang integridad ay may halaga, at ang katotohanan ay may bigat, kahit pa tinatabunan ito ng bilyun-bunsod ng mga pekeng impormasyon.
Ang sigaw para sa katarungan, rehabilitasyon, at pagbawi sa dignidad ng bayan ay hindi lamang isang emosyonal na hiyaw—ito ay isang manipesto ng mga mamamayang may buhay pang konsensya. Ang totoong pagbabago ay hindi magsisimula sa pag-aabang ng isang "mesiyas" o tagapagligtas; magsisimula ito kapag ang lipunan ay tuluyan nang tumigil sa pagpalakpak sa mga bastos at tiwali. Kapag natuto ang publiko na magalit nang tama, kapag hindi ipinagpalit ang dangal sa bawat eleksyon, at kapag hiningi ang pananagutan ng mga nasa kapangyarihan nang walang takot o pangingimi. Ang pagka-dismaya ng mamamayan ay patunay na hindi pa sila ganap na namamanhid. Ang galit na ito ay kailangang maging lakas upang magsilbing ingay sa gitna ng nakabibinging pananahimik ng iba—upang tuluyang ipakulong ang mga kurakot, parusahan ang mga abusado, at itayong muli ang nadungisang dangal ng bayan.
@followers
Photo: Manangi EcoFarm
Comments
Post a Comment